Z perspektywy codziennego pospiechu i funkcjonowania w zurbanizowanych aglomeracjach, woda plynaca z naszego domowego kranu wydaje sie dobrem absolutnie stalym, nieskonczonym i zawsze sterylnie czystym. Kiedy odkrecamy kurek, rzadko kiedy zastanawiamy sie nad skomplikowana droga, jaka kropla wody pokonuje z ogromnych, podziemnych warstw wodonosnych gleboko w trzewiach Ziemi. Niestety, woda ta – źródło wszelkiego zycia – stoi obecnie w obliczu poteznego i calkowicie niewidzialnego golym okiem zagrozenia, jakim sa wycieki toksyn z dzikich, nieuregulowanych skladowisk elektroniki (ZSEE).
Problem wyrzucania elektrosmieci "do rowu", do lasu czy na przydomowe, nienadzorowane sterty zlomu, to nie tylko kwestia estetyki krajobrazu. To przede wszystkim drastyczna ingerencja w naturalny obieg wód w przyrodzie. Kazda peknieta obudowa starego komputera czy rozbity ekran telewizora staja sie otwarta furtka dla procesów chemicznych o niewyobrazalnej skali zniszczenia.
Mechanizm Lugowania: Kiedy woda staje sie kwasem
Kluczem do zrozumienia tej cichej katastrofy jest proces tak zwanego lugowania (z ang. leaching). Kiedy woda deszczowa omywa sprzęt elektroniczny lezacy na niezabezpieczonym i nieuszczelnionym podlozu, nie jest ona obojetna chemicznie. Ze wzgledu na zanieczyszczenia atmosferyczne w miastach (tlenki siarki i azotu ze spalin), deszcze w Europie czesto mają charakter lekko kwasny.
Gdy ten "kwasny deszcz" spada na odsloniete plyty glówne, zardzewiale kondensatory i pekniete swietlówki matryc LCD, dziala on dokladnie tak samo jak powolny rozpuszczalnik w laboratorium. Kropla po kropli, woda wymywa z obwodów drukowanych mikroskopijne czasteczki metali ciężkich: kadmu, olowiu, berylu oraz rteci. Taki wysoce toksyczny roztwór wodny, zwany w inzynierii środowiska "odciekiem" (leachate), podaza zgodnie z prawem grawitacji w dóŁ. Wsiaka w glebe, calkowicie niszczac zyjace tam naturalne i niezbedne dla roslin mikroorganizmy, a nastepnie powoli, acz nieublaganie saczy sie przez warstwy piasku i zwiru, by ostatecznie wlac sie bezposrednio do podziemnych rezerwuarów wód gruntowych.
Olów i Kadm: Dziedzictwo dziesiecioleci w wodzie pitnej
Gdy metale ciezkie znajda sie juz w lustrze wód podziemnych, sytuacja staje sie dramatyczna z bardzo prostej przyczyny: w przeciwienstwie do zanieczyszczen organicznych, które mogą po jakims czasie zneutralizowac bakterie i mikroflora (proces samooczyszczania), metale ciezkie nie ulegaja biodegradacji. Nigdy.
Olów wyciekajacy ze starych monitorów kineskopowych jest wysoce podstepny. Pozbawiony smaku i zapachu, ulega procesowi bioakumulacji. Oznacza to, ze lokalne ujecie wody pitnej lub studnia glebinowa znajdujaca sie nawet kilka kilometrów od nielegalnego cmentarzyska odpadów moze pompowac do kranów mieszkanców wode nafaszerowana neurotoksyna. Skutki dlugofalowego spozywania takich stezen to uszkodzenia centralnego ukladu nerwowego, zahamowanie prawidlowego rozwoju mózgu u dzieci, ostre stany zapalne nerek oraz chroniczna niewydolnosc narzadów wewnetrznych u doroslych. Podobnie sytuacja wyglada z kadmem – wyplukanym chociazby ze starych akumulatorków – który uwaza sie za wysoce rakotwórc, wywolujacy blyskawiczne patologie ukladu kostnego.
Zagrozenie dla lancucha zywieniowego
Pamietajmy również, ze wody gruntowe to nie tylko nasze krany. To one zaopatruja w wode pobliskie rzeki, jeziora i potoki. To wlasnie tymi potokami podlewane sa czesto pola uprawne. Skazenie wody przez elektrosmieci przenosi sie wiec bardzo latwo w lancuch pokarmowy. Rosliny chlona wraz z woda metale z gleby, magazynujac je w swoich lisciach, bulwach (takich jak ziemniaki, rzepa) czy nasionach. Zwierzeta roslinozerne przenosza te zwiazki do organizmu z nieswiadomoscia.
Oficjalne PSZOK-i a bariery zabezpieczajace
Dlatego tak ogromna role graja dzisiaj dedykowane, unijne zaklady recyklingu oraz Punkty Selektywnej zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). Ich nadrzedna cecha nie jest tylko "odbieranie smieci", lecz posiadanie absolutnie szczelnej i bezkompromisowej architektury izolacyjnej. Kontenery przeznaczone na zlom elektroniczny stoja na wybetonowanych, zbrojonych placach z syntetycznymi geomembranami (np. HDPE), przypominajacymi gruba folie basenowa wkopana w dóŁ. Plac ten posiada oddzielna, wewnetrzna kanalizacje z poteznymi osadnikami i separatorami. W ten sposób jakikolwiek deszcz majacy kontakt z elektrosmieciami splywa w jedno, hermetycznie zamkniete miejsce, skad toksyczna woda trafia do neutralizacji w przemyslowych oczyszczalniach. Nic nie ma prawa przedostac sie do matki Ziemi. Ten kontrast uzmyslawia nam najdobitniej, jak potezne znaczenie ma wyrzucenie zuzytego sprzętu w specjalnie do tego przeznaczonym i przygotowanym inzynieryjnie obiekcie.