Gwałtowny wzrost popularności pomp ciepła oraz domowych systemów klimatyzacji w całej Europie niesie ze sobą ogromne wyzwanie ekologiczne i prawne. Urządzenia te, choć energooszczędne w eksploatacji, po zakończeniu okresu użytkowania nie mogą być po prostu odłączone i wyrzucone. Zawierają one substancje kontrolowane – tzw. **F-gazy (fluorowane gazy cieplarniane)**, których niekontrolowane uwolnienie do atmosfery drastycznie potęguje efekt cieplarniany. Dlatego proces demontażu i utylizacji pomp ciepła oraz klimatyzatorów podlega niezwykle surowym procedurom certyfikacyjnym.
Czym są F-gazy i dlaczego są groźne?
Większość domowych klimatyzatorów i pomp ciepła starszej generacji pracuje na czynnikach chłodniczych takich jak R410A lub R134a. Współczynnik GWP (Global Warming Potential) tych substancji wynosi od kilkuset do ponad 2000 – co oznacza, że uwolnienie jednego kilograma takiego czynnika do atmosfery wyrządza taką samą szkodę klimatyczną jak emisja dwóch ton dwutlenku węgla (CO2). Nowsze modele wykorzystują bezpieczniejszy propan (R290) lub R32, jednak wciąż wymagają one specjalistycznego traktowania.
Z tego powodu ustawa o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (tzw. ustawa F-gazowa) zabrania samodzielnego demontażu takich urządzeń pod rygorem kar administracyjnych sięgających do 50 000 złotych. Prace te mogą wykonywać wyłącznie certyfikowani instalatorzy posiadający tzw. certyfikat F-gazowy dla personelu.
Procedura bezpiecznego odzysku czynnika chłodniczego
Profesjonalna utylizacja klimatyzacji rozpoczyna się w miejscu jej instalacji. Certyfikowany technik podłącza dedykowaną stację odzysku (tzw. recovery unit) oraz butlę dwuzaworową do układu chłodniczego. Proces polega na odessaniu czynnika chłodniczego z instalacji w fazie ciekłej i gazowej, a następnie sprężeniu go i zmagazynowaniu w bezpiecznej butli. Dopiero po upewnieniu się, że w układzie panuje podciśnienie (brak resztek gazu), można fizycznie rozłączyć rury miedziane i zdemontować jednostkę wewnętrzną oraz zewnętrzną. Odzyskany czynnik jest przekazywany do wyspecjalizowanych firm zajmujących się jego regeneracją (przywróceniem właściwości pierwotnych) lub termiczną utylizacją.
Recykling komponentów: Miedź, aluminium i elektronika
Po bezpiecznym usunięciu gazu, zdemontowane jednostki trafiają do zakładu przetwarzania ZSEE. Tam następuje rozbiórka mechaniczna:
- Agregat sprężarkowy: Jest rozcinany w celu usunięcia oleju syntetycznego (który jest traktowany jako niebezpieczny odpad chemiczny), a stalowy korpus i miedziane uzwojenia silnika trafiają do przetopu.
- Wymienniki ciepła (skraplacz i parownik): Zbudowane z gęstego ożebrowania aluminiowego nasadzonego na miedziane rurki. Są mechanicznie prasowane i rozdzielane w celu uzyskania czystego złomu metali kolorowych.
- Płyty sterujące: Bogate w cenne luty i procesory, kierowane są do odzysku metali szlachetnych.